امتیاز: 
تعداد مشاهده: 4839 بار
تغذیه و سلامت دندان

تغذیه و سلامت دندان (بخش دوم)

 
در بخش دوم، علاوه بر معرفی عوامل موثر بر پوسیدگی‌زایی مواد غذایی، توصیه‌هایی هم برای سلامت بیشتر دهان و دندان خواهیم داشت.
عوامل موثر بر پوسيدگى زايى مواد غذايى مواد حاوى كربوهيدرات‌هاى تخمير شونده نقش عمده‌اى در عمليات تخريبى باكترى‌ها در توليد پوسيدگى دارند. پوسيدگى‌زايى به اجزاى تشكيل دهنده ماده غذايى وابسته است. به بیان دیگر پوسیدگی‌زایی به شكل تركيبات ماده غذايى و اينكه همراه با چه ماده ديگرى مورد استفاده قرارگيرد و مدت زمان تماس آن با دندان و تعداد دفعات مورد استفاده بستگى دارد. پايدارى، شكل و فرم ماده غذايى نقش مهمى در ميزان پوسيدگى و كاهش PH دارد. شكل و فرم ماده غذايى تعیین كننده مدت زمان تماس آن با دندان‌ها است كه بر مدت كاهش PH يا روند توليد اسيد تاثيرگذار است. مايعات به سرعت از دهان شسته مى شوند و قابليت چسبندگى آنها كمتر است، ولی مواد غذايى جامد مانند كراكر، چيپس، شيرينى‌ها و دانه‌هاى خوشبو كننده دهان كه حاوى قند هستند موجب افزايش زمان تماس دهان با قند مى شود. یک عامل موثر بر چسبندگى در مواد غذایی، قوام ماده غذايى است. مواد جويدنى (آدامس) حاوى ميران قند بالايى هستند، ولى به دلیل تحريك توليد بزاق، چسبندگى كم نسبت به مواد جامد يا غذا‌هاى چسبنده مثل اسنك‌ها و كراكرها و چيپس‌ها كه ساكاروز كمى دارند، از ضرر كمترى برخوردارند. مواد غذايى که دارای درصد بالایی فيبر هستند مانند پاپ كورن (ذرت بوداده) و سبزيجات خام، به علت اين كه كربوهيدرات تخمير شونده كمى دارند متوقف كننده پوسيدگى هستند. مواد نشاسته‌اى كه توسط آميلاز بزاق قابل تخمير هستند، ميزان پوسيدگى‌زايى آنها، هرچه مدت ماندگاريشان در دهان بيشتر شود افزايش مى يابد. زمانی كه اين مواد بين دندان‌ها گير مى‌كنند فرصت بيشترى می‌یابند تا توسط آميلاز بزاق هيدروليز شوند. برخى از باكترى‌ها نشاسته‌ها را سريعاً تخمير مى كنند و از طريق هيدروليز ناقص يا با كوچك كردن اندازه قطعات آنها باعث ايجاد پوسيدگى مى‌شوند. آب نبات‌هاى حاوى قند اگر چه باعث افزايش سريع در ميزان قند حفره دهانى و در نهایت هيدروليز آن‌ها توسط باكترى‌ها مى‌شوند، ولى اثر اينها كوتاه مدت است. مصرف طولانی‌مدت مواد غذايى دارای كربوهيدرات ساده و دسرها (چيپس سيب‌زمينى، نان‌ خشك، شيرينى، كيك، نان روغنى شيرين) به مرور غلظت قند دهان را افزايش مى‌دهد، زيرا اين غذاها اغلب به سطوح دندان‌ها مى چسبند و نسبت به آب نبات‌ها مدت طولانى ترى در دهان باقى مى مانند. در بین تركيبات غذايى محصولات لبنى به خاطر دارا بودن كلسيم و فسفر قابليت پوسيدگى‌زایی پايينى دارند. پنير و شير وقتى با مواد پوسيدگى‌زا مصرف مى‌شوند به بافر كردن PH اسيد كمك مى‌كنند. پنير و به‌خصوص پنير چدار خصوصيات ضد پوسيدگى‌زايى دارد و ترشح بزاق را تحريك مى‌كند كه باعث کاهش پلاك می‌شود. ممكن است خوردن پنير با كربوهيدرات‌هاى قابل تخمير مثل دسر در انتهاى يك وعده غذا پوسيدگى‌زايى غذا را كم كند. حبوبات نیز كه مقدار زیادی كربوهيدرات قابل تخمير ندارند و چربى و فيبر آنها زياد است پوسيدگى را متوقف مى‌كنند. همچنین غذا‌هاى پروتئينى مانند غذا‌هاى دريايى، ماهى، گوشت، تخم مرغ و مرغ و چربى‌هايى مثل روغن مارگارين و كره نباتى پوسيدگى را متوقف مى كنند. تركيبات غذايى و ترتيب خوردن روى پتانسيل ايجاد پوسيدگى موثر است. موز كه حاوى كربوهيدرات قابل تخمير است با توجه به چسبنده بودن آن پوسيدگى‌زا است، ولى وقتى با غلات و شير خورده شود كمتر ايجاد پوسيدگى مى‌كند. همچنین شير باعث کاهش چسبندگى ميوه می‌شود. كلوچه خشك وقتى با پنير خورده شود پوسيدگى‌زایی کمتری نسبت به زمانى كه به تنهايى خورده مى‌شود، دارد. مصرف پنير و شير در انتهاى وعده غذايى و در صورتی که همراه با كربوهيدرات استفاده شود به علت قابليت بافرى غذا را مطبوع کرده و موجب كاهش پوسيدگى مى شود. مصرف مواد غذايى پوسيدگى‌زا همراه با نوشابه احتمال توليد اسيد را افزايش مى دهد. زمان مصرف يك كربوهيدرات قابل تخمير با كاهش PH باعث تسريع در فعاليت تخريبى مى‌شود كه در ظرف ۱۵-۵ دقيقه شروع شده و اثر آن تا ۳۰ دقيقه باقى مى‌ماند. عمدتاً وعده‌هاى خوراكى بين غذايى حاوى كربوهيدرات‌هاى قابل تخمير بالايى است كه احتمال ميزان پوسيدگى‌زايى آنها به مراتب بيشتر از وعده‌هاى اصلى غذایی است. همچنین خوردن چندين شيرينى در يك زمان كه به دنبالش مسواك بزنيد و دهان را با آب شست وشو دهيد، كمتر پوسيدگى زاست تا اين كه در طول روز چندين بار و هر بار يك شيرينى بخوريد. بعضی از غذاها برای سلامت دندان‌ها مفید هستند که در زیر چندتا از مفیدترین این مواد را معرفی کرده‌ایم. خوردن آدامس‌های بدون قند می‌تواند تا حد بسیار زیادی از پوسیدگی دندان‌ها جلوگیری كند، اما آدامس‌هایی كه دارای شیرینی‌های فراوان هستند، با آزاد كردن باكتری ساكاراز باعث پوسیدگی دندان‌ها می‌شوند. نوشیدن چای سبز یا سیاه به سلامتی دندان‌ها كمك می‌كند، بدین‌گونه که چای با انتشار نوعی آنزیم در دهان از پوسیدگی مینایی دندان جلوگیری می‌كند. نوشیدن آب آشامیدنی دارای فلوراید، خوردن پنیر، میوه‌ها و سبزی‌های تازه نیز تاثیر زیادی در سلامتی دندان‌ها دارند. چند پیشنهاد برای سلامت بهتر دهان و دندان: استفاده از کربوهیدرات‌ها در وعده اصلی غذا مشتی چیپس و یا تکه‌ای نان، بیسکویت یا شکلات به دندان‌ها و لثه آسیب می‌رساند. زیرا کربوهیدرات به قند تجزیه می‌شود و سرانجام توسط باکتری‌های دهان تبدیل به پلاک می‌گردد. پلاک نیز به سطح دندان و لثه می‌چسبد و باعث پوسیدگی دندان و بیماری‌های لثه می‌شود. غذاهای کربوهیدرات‌دار (مانند نان و شیرینی‌جات) که جویدنی هستند و بافت چسبناکی دارند، مابین دندان‌ها گیر کرده و یا به لبه‌های لثه می‌چسبند و سبب تجمع باکتری‌ها می‌شوند، پس از مصرف کربوهیدرات‌ها به عنوان میان‌وعده پرهیز کنید و در زمان وعده اصلی غذا صرف کنید، زیرا هنگامی‌که غذای زیادتری (وعده اصلی) خورده ‌شود، بزاق دهان بیشتر ترشح می‌گردد و در نتیجه، موادی که به دندان و یا لثه‌ها چسبیده‌اند راحت‌تر کنده می‌شوند. چای بنوشید چای (سیاه و سبز) دارای پلی‌فنول (ترکیبات گیاهی آنتی‌اکسیدان‌دار) هستند که مانع از چسبیدن پلاک به دندان می‌شوند و احتمال بروز بیماری‌های لثه و پوسیدگی دندان را کاهش می‌دهند. بوی بد دهان ناشی از رشد باکتری‌ها می‌باشد و با نوشیدن چای از بین می‌رود. بیشتر چای‌ها حاوی فلوراید هم هستند (موجود در برگ چای و هم داخل دم‌کرده آن) که سبب حفظ مینای دندان از پوسیدگی و سلامت دندان می‌شود. استفاده از نی برای نوشیدن آبمیوه‌ و نوشابه‌ها نوشابه‌ها، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و آبمیوه‌ها حاوی اسیدهایی مثل اسیدسیتریک و اسید فسفریک هستند (حتی اگر رژیمی‌ و یا از نوع بدون قند باشند) که باعث فرسایش و پوسیدگی مینای دندان می‌شود. استفاده از نی در نوشیدن چنین مایعاتی تا حد قابل توجهی سبب حفظ مینای دندان می‌شود، زیرا نی مایع را به عقب دهان هدایت می‌کند و سطح تماس اسید با دندان را کاهش می‌دهد. ویتامین C بیشتر مصرف کنید مصرف ویتامین C برای پوست ضروری است و برای سلامت بافت لثه از ارزش بالایی برخوردار می‌باشد. ۹۹ درصد کلسیم بدن در استخوان‌ها و دندان‌ها جمع می‌شود، لذا افرادی که کمتر از این میزان کلسیم مصرف می‌کنند، بیشتر دچار بیماری‌های لثه و دندان می‌شوند. کلسیم موجود در پنیر، شیر، ماست و … باعث استحکام استخوان فک شده و نهایتاً دندان‌ها در جای خود محکم قرار می‌گیرند. افرادی که از رژیم‌های غذایی سرشار از شیرینی و شکلات به صورت دائم استفاده می‌کنند یا لواشک و ترشیجات زیاد مصرف می¬کنند، نسبت به افراد با رژیم غذایی مناسب حاوی میوه و سبزی، پروتئین و لبنیات بیشتر دچار پوسیدگی می¬شوند. همه از اهمیت شیر در ایجاد استحکام در دندان و جلوگیری از بروز پوسیدگی اطلاع دارند. ماست نیز یک ماده لبنی و از فرآورده‌های شیر می‌باشد که به دلیل داشتن کلسیم، فسفر و پروتئین ساختمان دندان و در کل استخوان‌بندی بدن را محکم می‌کند. ماست ماده‌ای بسیار مغذی است. بعضی معتقدند اسیدی بودن ماست برای دندان ضرر دارد ولی مواد ضد پوسیدگی در ماست به مراتب بیشتر از اسید آن است و باعث استحکام ساختمان دندان می‌شود. مواد غذایی حاوی کلسیم و فسفر به تقویت دندان‌ها کمک کره و مصرف مکرر مواد غذای اسیدی یا نوشیدنی‌هایی مانند نوشیدنی‌های گازدار باعث فرسایش مینای دندان می‌شوند. مواد غذایی و نوشیدنی‌ها که به طور طبیعی دندان و مینا را تقویت می‌کند: شیر و لبنیات مانند پنیر که غنی از کلسیم و فسفر است. سبزی‌ها از جمله سبزی‌های برگ سبز مانند کلم بروکلی، برگ چغندر و ... که سرشار از ویتامین k هستند، در شکل‌گیری استخوان موثر می‌باشند. اسفناج غنی از آنتی اکسیدان، ویتامین A، C، K، منیزیم، کلسیم و فسفر است و باعث تقویت دندان می‌شود. مرکبات؛ ویتامین C موجود در مرکبات در سلامت دندان نقش موثر دارد. ماهی مانند ساردین منبع عالی ویتامین D، کلسیم و فلوراید است و در حفظ سلامت دندان‌ها موثر است. غلات حاوی منیزیم است که به شکل گیری استخوان فک و مینای دندان کمک می‌کند. شیر سویا که منبع عالی کلسیم است، انتخاب مناسبی برای افرادی است که به شیر گاو حساسیت دارند یا قادر به تحمل لاکتوز نیستند. مصرف مواد غذایی غنی از پروتئین مانند گوشت، طیور، ماهی، تخم مرغ و ... بسیار مفید است. چای؛ چای حاوی فلوراید است که مینای دندان را تقویت و از خرابی دندان پیشگیری می‌کند. چای با تقویت استخوان‌ها با پوکی استخوان مقابله می‌کند. باید توجه داشت که فقط تغذیه در سلامت دندان نقش ایفا نمی‌کند، بلکه باید رژیم غذایی متعادل اتخاذ کرده و مصرف غذاهای شیرین را محدود نمایید و همچنین روزی ۲ بار با خمیر دندان حاوی فلوراید مسواک بزنید. بعضي از مواد غذايي به بهبود سلامتي دندان كمك نموده و در پيشگيري از پوسيدگي ، بيماريهاي لثه و مشكلات ديگر مؤثر است. لازم به ذكر است كه تغذيه مطلوب جايگزين مسواك زدن و نخ كشيدن روزانه و ملاقات‌هاي برنامه ريزي شده با دندانپزشك نیست، بلكه غذا به همراه اين فعاليت‌ها در داشتن دندان‌هایی سالم مؤثر مي باشند. خوردن مواد غذایی زیر برای سلامت بیشتر دندان‌ها مفید بوده و به شدت توصیه می‌شود: 1- سيب آبدار حلقه حلقه يا ميوه و سبزيجات خرد شده. 2- خوراكي‌هاي تند كه مي تواند در ترشح بيشتر بزاق دهان مؤثر باشد. 3- هويج كه مملو از بتاكاروتن است. 4- ماست بدون چربي كه مملو از كلسيم است و براي ساخت استخوان و دندان مؤثر است. 5- پنير كم‌چرب كه پس از خوراكي‌هاي شيرين مصرف شود. اين ماده غذايي موجب خنثي كردن اسيدهاي مخرب در محيط دهان مي شود، بنابراين ميزان پوسيدگي كاهش مي يابد.

نظر کاربران

  • از فرم زیر برای ثبت دیدگاه خود استفاده بفرمایید.
  • مسئولیت محتوای دیدگاه کاربران بر عهده ی خود آنان می باشد.

نظر خود را در مورد این مطلب از طریق فرم زیر بنویسید