امتیاز: 
تعداد مشاهده: 9975 بار
دوران سالمندی

دوران سالمندی

 
دوران پیری و کهولت با سپری شدن عمر طبیعی انسان و بالا رفتن سن از 60 سالگی شروع می‌شود. در این دوران تغییرات جسمی ‌و روحی بسیاری به صورت تدریجی در انسان ایجاد می‌شود. در اصل همه اعضاو بافتهای بدن دچار نوعی افت شده که البته برای هر یک از انسانها منحصر به فرد می‌باشد، یعنی امکان دارد تغییراتی که در یک فرد در سن 70 سالگی ایجاد می‌شود در فرد دیگری در سن 50 سالگی پدیدار گردد.
معمولاً افراد سنین بالای 60 سال را سالمند می‌نامند. در ایران حدود7 درصد جمعیت را سالمندان تشکیل می‌دهند یعنی حدود 5 میلیون سالمند در جامعه ما وجود دارند که این آمار رو به افزایش است. پیری یا سالمندی با یکسری تغییرات تدریجی در همه دستگاههای بدن همراه است. ضعف عضلات و کاهش قدرت انعطاف مفاصل، تغییرات در سیستم قلبی عروق و ریه‌ها و کاهش توان تحمل فعالیت‌ها، کاهش تراکم استخوانها، کندی حرکات، تضعیف سیستم ایمنی و همچنین بسیاری از تغییرات دیگر. نتیجه همه این تغییرات کاهش نیروی حیاتی و قدرت تطابق افراد سالمند است که منجر به یکسری مشکلات و محدودیت‌ها برای آنها می‌شود. بعلاوه، دوره سالمندی ممکن است با یکسری بیماریها همراه باشد. مهمترین این بیماریها بیماریهای قلبی- عروقی، دردهای مفاصلی و پوکی استخوان، و برخی از سرطان‌ها هستند. منظور از بیماریهای قلبی عروقی شامل فشارخون بالا،سکته قلبی، نارسایی قلبی و همچنین سکته مغزی می‌باشد. مهمترین بیماری قلبی در سنین بالا آنژین صدری است که می‌تواند به سکته قلبی هم منجر شود. علاوه بر سن بالا عوامل خطر ساز آن شامل فشارخون بالا، اختلال چربی خون، دیابت یا قند خون بالا، مصرف سیگار، چاقی و بی تحرکی هستند. همه این موارد فرایندی به نام تصلب شرایین یا آترواسکلروز را زمینه سازی یا تسریع می‌کنند که طی آن رگهای تغذیه کننده قلب تنگ می‌شوند و خونرسانی به بافت عضلانی قلب کاهش می‌یابد. در حالت عادی و استراحت این تنگی مشکلی ایجاد نمی‌کند اما وقتی در حین فعالیت بدنی نیاز قلب به خون بیشتر می‌شود دیگر این رگهای تنگ شده نمی‌توانند خون کافی را تأمین کنند و این امر منجر به ایجاد دردهای آنژینی قلبی در قفسه سینه می‌شود. بسته به اینکه تنگی رگهای قلب چقدر باشد ممکن است فردی پس از فعالیت سنگین دچار درد کوتاه مدتی در حد چند ثانیه شود یا اینکه با یک فعالیت معمولی مثل بالا رفتن از چند پله دچار درد شدید قلبی شود. معمولاً وقتی درد شروع می‌شود فرد فعالیت خود را قطع می‌کند و نیاز قلب به خونرسانی هم کم می‌شود و در نتیجه درد بتدریج از بین می‌رود اما بتدریج که شدت تنگی بیشتر و بیشتر می‌شود کار به جایی می‌رسد که دردهای قلبی هم به دفعات و شدت بیشتر رخ می‌دهند و ممکن است درد قلبی شدیدی رخ دهد که با استراحت و مصرف قرص‌های زیر زبانی نیتروگلیسیرین که معمولاً این بیماران مصرف می‌کنند هم برطرف نمی‌شود و درد بیش از بیست دقیقه تا نیم ساعت طول کشیده و همراه با تعرق سرد و برخی علائم دیگر نظیر تهوع و استفراغ همراه می‌شود در واقع این حالتی است که در سکته قلبی رخ می‌دهد.درد آنژین در قفسه سینه معمولاً به صورت ‏فشارنده و در ناحیه پشت جناغ می‌باشد و ممکن است به بازو دست چپ و گاهاً به گردن و فک انتشار یابد. -این درد با فعالیت افزایش و با استراحت تخفیف می‌‏یابد. -این درد با مصرف ‏قرصهای زیر زبانی نیتروگلیسیرین در طی ۵-۳ دقیقه قطع می‌شود. توجه داشته باشیم که قرص های زیرزبانی را باید به فاصله هر 5 دقیقه 1 قرص استفاده شودچون مصرف مداوم سبب کاهش فشار خون می شود.در صورتی که درد شدید قفسه سینه همراه ‏با علائمی ‌نظیر تعریق سرد، تهوع و استفراغ باشد و یا به مدت طولانی (بیشتر از ۳۰ ‏دقیقه) طول بکشد با توجه به احتمال حمله قلبی مراجعه سریع به اورژانس الزامی‌است. ‏در صورتی که درد آنژینی به صورت متناوب و در حالت استراحت ایجاد می‌شود ‏احتمال بروز حمله‌های قلبی زیاد بوده و مراجعه فوری به اورژانس توصیه می‌شود. توجه داشته باشید که بسیاری از دردهای قفسه سینه منشأ قلبی ندارند بخصوص در افراد جوان. این دردها معمولاً برخلاف دردهای قلبی در یک وضعیت بدنی خاص یا با نفس کشیدن تشدید می‌یابند و یا اگر درد معده باشد بصورت سوزشی در پشت جناغ و بدون انتشار به کتف یا دست چپ می‌باشند. دردهای که دو سه ثانیه طول می‌کشند و تیز و خنجری هستند و درد قلبی محسوب نمی‌شوند. ‏علائم دیگر بیماری‌های قلبی مثل نارسایی قلبی که شامل کاهش توان فعالیت، تنگی نفس، تپش قلب، سرفه، تنگی نفس در هنگام خوابیدن، ورم کردن اندامها و غیره می‌باشد. برای پیشگیری از بیماریهای قلبی در دوران سالمندی بهترین کار جلوگیری از عوامل خطرسازی است که قبلاً اشاره کردیم. مثلاً با پرهیز از مصرف چربی زیاد و مصرف نمودن غذاهای کم چرب و دارای چربی مفید، پرهیز از نمک زیاد، ورزش منظم حداقل نیم ساعت پیاده روی 5 روز در هفته، عدم مصرف سیگار، و کم کردن وزن در افراد دارای اضافه وزن و چاق می‌توان از ایجاد فشار خون، چربی خون و دیابت جلوگیری نمود. در صورتی که این اختلالات یعنی فشار خون، چربی خون و دیابت وجود داشته باشد علاوه بر رعایت رژیم مناسب و ورزش باید داروهای تجویز شده توسط پزشک نیز بطور مرتب مصرف شوند تا از پیشرفت این بیماری‌ها به سمت سکته قلبی جلوگیری شود. اما وقتی درد قلبی رخ داد بهترین کار حفظ آرامش و ادامه ندادن فعالیت در آن لحظه است و باید فوراً با اورژانس برای نتقال به بیمارستان تماس گرفت یا هرچه زودتر افراد خانواده یا سایرین فرد بیمار را به بیمارستان انتقال دهند.توجه داشته باشیم که این بیماران باید کمترین تحرک را داشته باشند چون حرکت زیاد نیاز قلبی را در آنها بالا برده و آنها در این حالت توانایی تامین این نیاز را ندارند. روش ایجاد سکته مغزی نیز مثل سکته قلبی است یعنی تنگی شریانهای خونرساننده به مغز و یا انسداد ناگهانی آنها بوسیله یک لخته. اما گاهی سکته مغزی به دلیل خونریزی مغزی است که غالباً در افرادی رخ می‌دهد که سابقه فشار خون دارند که خوب تحت کنترل نبوده است. عوامل خطرساز و راههای پیشگیری سکته مغزی نیز تقریباً مشابه سکته قلبی است و ما دیگر آنها را تکرار نمی‌کنیم. اما علائم سکته مغزی معمولاً به صورت سردرد شدید، سرگیجه، افت هوشیاری، تهوع، استفراغ، از دست رفتن قدرت عضلانی و فلج قسمتی یا تمام یک اندام یا نیمه بدن، اختلالات عصبی حسی و حرکتی بصورت بیحسی یا گزگز دستها و پاها یا سفتی یا شل شدگی عضلات، اختلال تکلم و غیره می‌باشد. گاهی اوقات مغز دچار کم‌خونی گذرا به صورت حمله‌ای می‌شود که در آن برای مدت کوتاهی خون‌رسانی به نواحی‌ای از مغز دچار اختلال می‌‌شود. این حالت پیش‌زمینه سکته مغزی یا نوعی سکته مغزی خفیف است که موجب می‌شود شخص به طور موقت دچار علائمی‌چون ضعف یا سوزش اندام‌ها شودیا حتی به صورت لحظه ای بینایی خود را از دست دهد. این حالت هم باید بسیار جدی گرفته شود و فوراً به پزشک مراجعه شود. درد یکی دیگر از مشکلات شایع در افراد سالمند بوده و بیش از 50% از سالمندان از نوعی درد رنج می‌برند. بسیاری از سالمندان که از درد‌های مزمن رنج می‌برند، برای تسکین درد خود هیچ داروئی دریافت نمی‌کنند. علت اصلی و شایع دردهای سالمندان مشکلات مفاصل و استخوانها به شکل آرتروز است. سایر علل درد مزمن سالمندان را می‌توان به علت بیماری‌هایی مثل تنگی کانال نخاع، دیابت، برخی از سرطانها و بیماریهای عصبی دانست. درد طولانی مدت بسیار آزاردهنده است و باعث تاثیر منفی بر کیفیت زندگی افراد سالمند می‌شود. همچنین درد مزمن می‌تواند زمینه‌ساز اختلالات دیگری مثل افسردگی، اضطراب، مشکلات خواب، کاهش اشتها و کم شدن وزن شود که اینها بیشتر زندگی را مختل می‌کنند. نکته مهمی‌که سالمندان باید بدانند این است که اکثر این دردها علی رغم اینکه آزاردهنده هستند ولی نشان‌دهنده بیماری خطرناکی نیستند. همین آگاهی از خوش‌خیم بودن ماهیت اغلب این دردها سبب افزایش آستانه تحمل درد و بهبود نسبی درد خواهد شد. بسیاری از دردهای عضلانی اسکلتی را می‌توان با تمرینات ورزشی مناسب که متخصصین روماتولوژی، طب فیزیکی یا سایر پزشکان تجویز می‌کنند تا حدود زیادی کاهش داد. در برخی از موارد نیز نیاز به مصرف داروهای مسکن است که تا حد امکان باید مصرف آنها تعدیل شود. زیرا مصرف طولانی مدت و زیاد آنها بخصوص در سالمندان می‌تواند عوارضی مثل زخم معده یا خونریزی معده یا اختلال عملکرد کلیه را همراه داشته باشد. البته مصرف موقتی و به مقدار کم این داروها تقریباً عارضه ای ندارد. در برخی از موارد هم کنترل درد نیاز به مصرف طولانی مدت داروهای مسکن دارد. می‌توان با مصرف داروهای محافظ معده از بروز خونریزی یا زخم معده جلوگیری نمود. امروزه توصیه می‌شود برای پیشگیری از پوکی استخوان همه سالمندان و بخصوص زنان قرص‌های مکمل کلسیم با یا بدون ویتامین D را مصرف کنند و همچنین رژیم غنی از لبنیات مصرف نمایند. راههای دیگری برای پیشگیری از پوکی استخوان وجود دارد. تغذیه مناسب و دریافت کافی شیرکم چرب و فرآورده‌های آن، قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید به مدت حداقل ۲۰ دقیقه در روز (در ساعت اوج تابش خورشید نباشد)، ورزش و فعالیت بدنی روزانه (حداقل ۴۵ دقیقه پیاده‌روی تند یا حرکات نرم و سبک، بدنسازی)، کاهش دریافت نمک و غذاهای آماده که نمک زیادی دارند مانند انواع شورها و انواع تنقلات شور از جمله روش‌های پیشگیری از بروز پوکی استخوان هستند. این توصیه‌ها را برای جلوگیری از پوکی استخوان در نظر داشته باشید: - هر روز سه لیوان شیر یا یک تا دو لیوان شیر و مابقی آن را از ماست، پنیر و سایر لبنیات مصرف کنید. - حداقل 5 روز در هفته دست کم نیم ساعت پیاده روی کنید. - سیگار نکشید و اگر سیگاری هستید آنرا ترک کنید. - میوه و سبزیجات تازه زیاد مصرف کنید. - اگر قرص کلسیم مصرف می‌کنید بهتر است همراه غذا باشد تا بهتر جذب شود. با افزایش سن خطر برخی از سرطانها نیز کمی ‌افزایش می‌یابد. البته باید بدانید که درصد بسیار کمی ‌از سالمندان دچار سرطان می‌شوند، اما همین درصد ناچیز در مقایسه با جوانان، زیاد می‌باشد. از این رو منطقی به نظر می‌رسد که سالمندان به فکر پیشگیری از این سرطانها باشند. برای اینکار پزشکان توصیه می‌کنند از سنین خاصی همه سالمندان آزمایش‌های غربالگری سرطان را بطورروتین بر اساس نظر پزشک خود انجام دهند .مهمترین این سرطان‌ها سرطان پستان و سرطان گردن رحم، سرطان روده بزرگ، و سرطان پروستات می‌باشند. اول سرطان پستان: همه زنان باید از همان سنین جوانی هر ماه یکبار پستان خود را معاینه کنند تا وجود هر گونه توده یا نامنظی و یا یافته غیرطبیعی دیگر را تشخیص دهند. همه زنان باید از سن 50 سالگی و یا طبق نظر برخی از پزشکان از 40 سالگی هر سال یکبار یک ماموگرافی از سینه انجام دهند. البته اگر سه سال پیاپی این عکس‌ها طبیعی باشند فاصله انجام آنها بیشتر خواهد شد. علائم سرطان پستان عبارتند از: توده در پستان، نامنظمی‌ و غیرقرینگی، ترشح از نوک پستان بخصوص ترشح خونی، قرمزی و سفتی پوست روی پستان و سایر علائم. مورد دوم سرطان گردن رحم در زنان است که در این مورد نیز باید همه زنان از سن 21 سالگی یا سه سال پس از اولین مقاربت جنسی هر سال یکبار تحت آزمایشی به نام پاپ اسمیر قرار بگیرند که طی آن متخصص زنان یک نمونه از گردن رحم آنها می‌گیرد و به آزمایشگاه می‌فرستد. در این مورد نیز اگر چند سال متوالی نمونه‌ها طبیعی باشند فواصل انجام پاپ‌اسمیر بیشتر می‌شود. علائم سرطان گردن رحم شامل ترشح غیرطبیعی از واژن بخصوص ترشح خونی، خونریزی پس از مقاربت، درد حین مقاربت، علائم فشار توده بر روی مثانه مثل تکرر ادرار یا احساس پری و احتباس مثانه و سایر علائم. سرطان سوم سرطان روده بزرگ است. اگرچه سرطان سایر نواحی دستگاه گوارش مثل سرطان مری و معده در ایران نسبتاً شایع است، اما برنامه غربالگری روتین فقط برای سرطان کولون یا همان روده بزرگ انجام می‌شود. برای اینکار همه افراد بالای 50 سال هر سال یکبار باید آزمایش تشخیص خون مخفی در مدفوع و هر 5 سال یکبار نوعی اندوسکوپی از روده بزرگ انجام دهند . علائم سرطان روده بزرگ شامل یبوست، خونریزی مخفی یا آشکار از مدفوع، کم خونی، کاهش وزن، انسداد روده، و غیره هستند. آخرین موردی که باید ذکر کنیم غربالگری سرطان پروستات در آقایان است که پزشکان توصیه می‌کنند مردان در سن 40 سالگی هر سال یکبار آزمایش بررسی آنتی ژن مخصوص پروستات در خون را انجام دهند و تحت معاینه پروستات قرار بگیرند. علائم بروز سرطان پروستات شامل تغییر حالت ادرار به شکل کاهش سرعت خروج ادرار یا قطره قطره آمدن ادرار، وجود خون در ادرار، احتباس ادرار در مثانه، درد ناحیه پیشابراهی و اطراف آن، تکرر و سوزش ادرار و عفونت ادراری مکرر. البته به یاد داشته باشید که این علائم در موارد بزرگ شدگی خوش خیم پروستات هم بوجود می‌آیند که بسیار شایعتر از سرطان پروستات می‌باشد و هر مرد سالمندی که دچار این علائم شد ضمن اینکه باید به پزشک مراجعه کند نباید بی جهت نگران سرطان باشد.

نظر کاربران

  • از فرم زیر برای ثبت دیدگاه خود استفاده بفرمایید.
  • مسئولیت محتوای دیدگاه کاربران بر عهده ی خود آنان می باشد.

نظر خود را در مورد این مطلب از طریق فرم زیر بنویسید