امتیاز: 
تعداد مشاهده: 12727 بار
بیماری های کلیوی

بیماری های کلیه

 

كليه يكي از مهم‌ترين اعضاي بدن است كه كارش تصفيه خون و درست كردن ادرار است. اما اگر كليه‌ها نتوانند كار خودشان را درست انجام دهند چه اتفاقي مي‌افتد؟
بيا با بيماري‌هاي مختلفي كه ممكن است كليه‌هاي ما به آن‌ها مبتلا شوند، آشنا شويم. آيا راهي براي پيشگيري از بيماري‌هاي كليوي وجود دارد.

نیلوفر 9 سالش بود و یک خواهر 6 ساله به اسم نسترن داشت که مريض بود. او از پدرش شنیده بود که نسترن یک بیماری مادرزادی کلیه دارد. نسترن اجازه نداشت چیپس و پفک و بعضی از غذاها و خوراکی‌های دیگر را بخورد. نیلوفر خیلی دلش می‌خواست به خواهر کوچک‌ترش کمک کند، اما چیزی راجع به بیماری‌های کلیه نمی‌دانست. او حتی نمی‌دانست کلیه کجای بدن قرار دارد و وظیفه اش چیست. پس با خودش فکر کرد: "واقعاً دلم می‌خواهد در مورد کلیه بیشتر بدانم." مادرش که از راز دل نیلوفر آگاه بود، یکی از پرهای سیمرغ را که از بچگی - آخرین باری که سوار بر سیمرغ به دنبال جواب سؤال‌هایش رفت- پیش خود نگه داشته بود، سوزاند و سیمرغ تا پنجره اتاق نیلوفر پرواز کرد، او را بر پشت خود نشاند و پیش آقای دکتر سینا و خانم دکتر سیبا برد.
آقای دکتر سینا و خانم دکتر سیبا اول به خاطر کنجکاوی نیلوفر یک جایزه به او دادند، جایزه‌اش هم این بود که بر پشت سیمرغ نشست و یک دور در آسمان شهر قصه پرواز کرد. بعد خانم دکتر سیبا او را نشاند و شروع کرد برایش از کلیه و بیماری‌های آن گفتن. بیایید ببینیم نیلوفر چه چیزهایی راجع به کلیه یاد گرفت.

کلیه چیست و چه وظیفه ای در بدن دارد؟

کلیه‌ها در پایین شکم و زیر دنده‌ها در دو طرف ستون فقرات تو قرار دارند. هر کدام از کلیه‌ها به اندازه مشت بسته تو است و شکلی شبیه لوبیا دارد. بیشتر آدم‌ها دو تا کلیه دارند، اما بعضی‌ها هستند که فقط با یک کلیه زندگی می‌کنند وخیلی هم شاد و سالم هستند. پس هر کلیه به تنهایی هم می‌تواند وظیفه‌اش را انجام دهد، پس چرا باید دو تا کلیه داشته باشیم؟ احتمالاً دلیلش این است که کار کلیه در بدن خیلی مهم است و خداوند به همه آدم‌ها دو تا داده که اگر یکی از آن‌ها از کار افتاد، باز هم بتواند به زندگی ادامه دهد.
و اما کار این عضو از بدن چیست؟ کلیه‌ها هر روز مثل فیلترهای قوی عمل می‌کنند که حدود 200 لیتر مایع موجود در خون از آن‌ها عبور می‌کند. این مقدار مایع برای پر کردن 100 عدد قوطی بزرگ نوشابه کافی است! کلیه‌ها مواد زائد و مایع اضافی را که پس از تجزیه و هضم مواد غذایی به طور طبیعی در خون تو ایجاد شده‌ را تصفیه می‌کنند. کلیه‌ها این چیزها را جمع آوری کرده و به عنوان ادرار به مثانه می‌فرستند. بنابراین تو می‌توانی با رفتن به دستشویی از شر آن مواد اضافی خلاص شوی.
علاوه بر خارج کردن "زباله‌های بدن"، کلیه یک وظیفه دیگر هم دارد و آن تنظیم مقدار ویتامین‌ها و مواد معدنی در بدن است تا سایر اندام‌ها و استخوان‌ها بتوانند کار خودشان را در بدن به بهترین شکل انجام دهند. آن‌ها به تولید سلول‌های قرمز خون و ویتامین D (بخوان: دی) که مسئول سلامت استخوان‌ها در بدن است،‌ کمک می‌کنند. کار دیگر کلیه‌ها این است که سطح فشار خون را تنظیم کنند.

انواع بیماری‌های کلیه

مانند هر ماشین پیچیده‌ای، کلیه‌ها هم همیشه نمی‌توانند کار خود را کاملاً خوب انجام دهند و گاهی دچار مشکل می‌شوند. اگر کلیه‌های یک نفر برای مدت طولانی مشکل داشته باشد ، دکترها به آن بیماری مزمن کلیه (بگو: مُز+مِن) می‌گویند. بیماری‌های کلیوی‌ (هر چیز مربوط به کلیه را کلیوی می‌گویند) در کودکان هم می‌تواند مادرزادی باشد و هم اکتسابی. فرقش در این است که بیماری مادرزادی از وقتی بچه به دنیا می‌آید با او است، ولی بیماری اکتسابی با گذشت زمان به یک دلیل خاصی ایجاد می‌شود. بیماری‌های اکتسابی کلیه بيشتر وقـت‌ها در اثر یک جراحت یا عفونت کلیه و یا بیماری‌های دیگر رخ می‌دهند. اما خيلي از بیماری‌های مادرزادی کلیه ارثی هستند، یعنی از طریق ژن‌های بدن پدر و مادر به كودك منتقل می‌شود. مشکلات اکتسابی کلیه ارثی نیستند. دو تا از رایج‌ترین مشکلات کلیوی در واقع مادرزادی هستند.
1- یکی از این بیماری‌ها اسمش " بسته شدن مجاری ادراری" است. در این بیماری یک چیزی جلوی جریان ادرار را می‌گیرد و نمی‌گذارد کلیه‌ها کار خودشان را که خارج کردن زباله‌های مایع بدن است، به درستی انجام دهند.
2- بیماری مادرزادی دوم اسمش "دیسپلازی کلیوی" (از بین رفتن مجاری ادرای) است (بگو: ‌دیس+پِلا+زی). فرد مبتلا به دیسپلازی کلیوی با کلیه‌هایی کوچک‌تر از حد طبیعی به دنیا می‌آید و یا کلیه‌هایش به درستی شکل نمی‌گیرند. به این ترتیب کار کلیه در انجام وظایفِ مهمش مشکل می‌شود.

بیماری‌های کلیوی چگونه تشخیص داده می‌شوند؟

کلیه عضو ساکتی است. وقتی تو گرسنه می‌شوی، شکمت صدا می‌کند. اگر قلبت مشکل داشته باشد با صدای بوم بوم خود می‌تواند به تو بفهماند که یک جای کار ایراد دارد. ولی کلیه هیچ صدایی در نمی‌آورد که بفهمی ‌مریض است. بنابراین بیماری‌های کلیوی معمولاً در مراحل اولیه تشخیص داده نمی‌شوند. با پیشرفت بیماری، فرد مبتلا به بیماری کلیوی ممکن است احساس خستگی، حالت تهوع، خارش، یا سرگیجه کند. همچنین ممکن است چشم‌ها یا پاهای او پف کند، دلیل این اتفاق این است که بدن برای خلاص شدن از مایعات اضافی دچار مشکل شده است. کسی که با هر کدام از این مشکلات روبه‌رو می‌شود، باید به پزشک مراجعه کند.
در ملاقات با دکتر، او سوالاتی در مورد بیماری‌های مختلفی که شخص در گذشته یا حال به آن مبتلا شده است، می‌پرسد. بعد هم چند نوع آزمایش انجام می‌دهد که بفهمد آیا کلیه‌های او درست کار می‌کنند یا نه. اندازه‌گیری فشار خون یکی از این آزمایش‌ها است. اگر فشار خون بالا باشد، ممکن است نشان‌دهنده وجود یک مشکل در کلیه باشد. همچنین از آنجایی که کار کلیه‌ها تولید ادرار است، احتمالاً پزشک یک نمونه از ادرار فرد را هم آزمایش می‌کند تا مقدار خون و پروتئین داخل ادرار را اندازه بگیرد. در یک نمونه طبیعی و سالم ادرار نباید مقدار خون و پروتئین زیاد باشد. آزمایش دیگری که دکتر انجام می‌دهد بر روی خون بیمار است. او یک نمونه کوچک از خون را می‌گیرد تا مقدار یک ماده به اسم کراتینین (بگو: کِ+را+تی+نین) را در آن اندازه بگیرد. کراتینین یک ماده زائد طبیعی است که ماهیچه‌ها در خون آزاد می‌کنند. اگر کلیه‌ها درست کار نکنند، ممکن است سطح کراتینین در خون بیش از حد بالا برود. بعضی از پزشکان برای بررسی مشکلات کلیه از ماشین‌های خاصی برای عکسبرداری از کلیه مثل دستگاه اشعه ایکس، اسکن فراصوتی یا اسکن استفاده می‌کنند. دانستن این که این دستگاه‌ها چطور کار می‌کنند، برای تو و بچه‌هاي ديگر کمی ‌زود است!
برای فهم دقیق مشکل، ممکن است پزشک یک نمونه‌برداری انجام دهد. در این آزمایش، پزشک یک تکه کوچک از بافت کلیه را با سوزن بیرون می‌کشد و آن را در زیر میکروسکوپ نگاه می‌کند. پزشکان و پرستاران دارویی به اسم داروی بیهوشی به فرد می‌دهند تا موقع نمونه‌برداری راحت باشد و احساس درد نکند. پس اگر نیاز به برداشتن نمونه از کلیه بود اصلاً نگران نباش، چون هیچ دردی ندارد.

پزشکان چگونه بیماری‌های کلیوی را درمان می‌کنند؟

درمان مشکلات مزمن کلیوی به این بستگی دارد که کلیه‌ها کار خود را چگونه انجام می‌دهند و مشکل دقیقاً چیست. ممکن است برای کمک به رشد استخوان‌ها و جلوگیری از بیماری آن‌ها از ویتامین‌ها، مواد معدنی و دارو استفاده شود. گاهی اوقات کلیه ناسالم در تولید هورمونی که به ایجاد سلول‌های قرمز خون کمک می‌کند، دچار مشکل می‌شود. کار سلول‌های قرمز خون حمل اکسیژن به بافت‌های بدن توست. اگر تعداد سلول‌های قرمز در بدن یک شخص کافی نباشد، می‌گوییم که او کم‌خون است. کم‌خونی باعث می‌شود که انسان احساس خستگی کند. وقتی چنین مشکلی وجود دارد، دکتر احتمالاً با تجویز دارو یا تزریق خون سعی می‌کند در ساختن سلول‌های قرمز خون به بدن بیمار کمک کند.
کودکان مبتلا به ناراحتی‌های کلیوی بیشتر مستعد ابتلا به فشار خون بالا هستند که اگر کنترل نشود می‌تواند مضر باشد. در چنین مواردی معمولاً لازم است که بچه داروی فشار خون مصرف کند.
برای بچه‌هایی که به کمک بیشتری نیاز دارند، ممکن است دکتر روش دیالیز را پیشنهاد کند. دیالیز یک روش مصنوعی برای تصفیه و پاکسازی خون است (همان کلیه مصنوعی). پیوند کلیه امکان دیگری است که در آن، پزشکان کلیه‌ای که کار نمی‌کند را با یک کلیه سالم که توسط شخص دیگری اهدا می‌شود، عوض می‌کنند.

زندگی برای بچه‌هایی که ناراحتی کلیه دارند چگونه است؟

کودکانی که مشکلات کلیوی دارند، درست مثل بچه‌های دیگر هستند. فقط آن‌ها ممکن است نیاز به مصرف دارویی خاص و یا رفتن به بیمارستان برای درمان‌هایی مثل دیالیز داشته باشند. همچنین آنها باید در مورد شرکت در تمرینات ورزشی با پزشک خودشان مشورت کنند، اما بيشترشان می‌توانند در ورزش‌های سبک و تفریحی شرکت کرده و لذت ببرند. بعضی از بچه‌ها ممکن است مجبور باشند که از ورزش‌هایی مثل فوتبال یا بسکتبال که در آن‌ها احتمال برخورد با بچه‌های دیگر وجود دارد، دوری کنند.
بچه‌هایی که ناراحتی کلیه دارند، باید در مورد غذاهایی که می‌خورند با یک پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند. بعضی از بچه‌ها اصلاً مجبور نیستند رژیم غذایی خاصی داشته باشند. اما بعضی دیگر به تشخیص دکتر باید از غذاهای شور دوری کرده و مقدار مایعاتی را که در طول روز می‌نوشند، محدود کنند. شاید لازم باشد پتاسیم و پروتئین نیز در غذای روزانه کودک محدود شوند. تشخیص تمام این‌ها بر عهده پزشک توست.

بزرگ‌ترها نخوانند!

آخرین جمله‌هایی که خانم دکتر سیبا به نیلوفر گفت این‌ها بود:
" هیچ کس دوست ندارد مریض شود، فرقی هم ندارد چه نوع مریضی باشد. به نظر تو بهتر نیست که خواهر کوچولویت کمی ‌جلوی شکمش را بگیرد تا بتواند سالم‌تر و خوشحال‌تر زندگی کند؟ بهترین کمکی که می‌توانی به او بکنی این است که یادش بدهی کاملاً به حرف دکتر و پدر و مادرتان گوش بدهد. غذاهایی را که برایش ضرر دارد، کمتر بخورد و اگر دارویی به او دادند سر وقت مصرف کند. حالا دست‌هایت را رو به آسمان بگیر و برای سلامتی نسترن کوچولو و همه بچه‌های شهر قصه دعا کن..."
------------------------------------------------------------
مترجم علمی و داستان‌ پرداز: مستانه زاده رفیع

نظر کاربران

  • از فرم زیر برای ثبت دیدگاه خود استفاده بفرمایید.
  • مسئولیت محتوای دیدگاه کاربران بر عهده ی خود آنان می باشد.

نظر خود را در مورد این مطلب از طریق فرم زیر بنویسید